door Ben Stegeman
Al maanden worden we voorbereid op de volgende energieschok. Te weinig gas, dure olie, oorlog in Oekraïne, onrust rond Iran. De schuldigen zijn snel gevonden: Poetin natuurlijk, en Trump die zich zo nodig met Iran moest bemoeien. De wereld staat in brand en daarom wordt energie duurder. Het klinkt logisch, totdat je met je auto de grens over rijdt.
Ik moest eraan denken toen ik in Luxemburg tankte. Daar kost een liter Super 95 €1,888. Dezelfde euro, dezelfde Europese Unie, dezelfde oorlogen en dezelfde wereldmarkt. Poetin is er ook gewoon de baas van Rusland en Trump is bij Luxemburg evenmin uit het nieuws geschrapt. Toch betaal je in Nederland inmiddels op sommige plekken €2,73 voor een liter benzine.
En dan wordt het interessant. Van die €2,73 bestaat ongeveer €1,32 uit accijns en btw. Bijna de helft dus. De benzineaccijns bedraagt €0,845 per liter en daar komt de btw nog bovenop. Den Haag staat kortom gewoon naast je bij de pomp. Niet in een fluorescerend hesje, maar met de hand open.
Natuurlijk heeft de olieprijs invloed. Natuurlijk maken oorlogen energie duurder. Maar het wordt potsierlijk wanneer politici bij iedere prijsstijging naar Moskou, Washington of Teheran wijzen, terwijl ze zelf bijna de helft van die €2,73 via accijns en btw incasseren. Poetin bepaalt onze accijns niet. Trump heft hier geen btw. Dat doen we helemaal zelf.
Het past bij een overheid die naar mijn idee inmiddels een serieuze geldverslaving heeft ontwikkeld. En zoals bij iedere verslaving is méér nooit genoeg. Voor 2027 verwacht het Rijk ruim €481 miljard binnen te krijgen en toch wordt er meer uitgegeven. Vervolgens heet het dat er moet worden ‘bezuinigd’. Alleen betekent bezuinigen in Den Haag steeds minder vaak wat het voor ieder normaal huishouden betekent: minder uitgeven.
Nee, de burger moet bezuinigen.
Een accijns omhoog, een belastingvoordeel weg, een heffing erbij, een tarief aangepast. De overheid noemt dat lastenverzwaring, hervorming, vergroening of het dichten van een begrotingsgat. Er bestaat een compleet Haags woordenboek om te voorkomen dat iemand gewoon zegt wat er gebeurt: we komen geld tekort, dus halen we meer bij u op.
Dat vind ik de werkelijk perverse ontwikkeling. Van burgers wordt voortdurend verlangd dat ze hun uitgaven aanpassen aan hun inkomsten. Als je €3.000 verdient en structureel €3.500 uitgeeft, krijg je bij ieder budgetloket hetzelfde advies: minder uitgeven. De overheid redeneert andersom. Als de uitgaven te hoog zijn voor de inkomsten, moeten de inkomsten blijkbaar omhoog.
En energie is daarvoor ideaal. Mensen moeten hun huis verwarmen en buiten de grote steden kunnen velen nauwelijks zonder auto. De belastingbetaler kan dus moeilijk ontsnappen. Eerst maak je energie peperduur, daarna vertel je de burger dat hij korter moet douchen, de thermostaat lager moet zetten en vaker de fiets moet pakken. Vervolgens presenteer je een tijdelijke belastingverlaging als koopkrachtcadeau.
Je zou erom lachen als je het niet zelf hoefde te betalen.
Dus wanneer ik straks weer €2,73 op een Nederlandse benzinepomp zie staan, denk ik heus even aan Poetin, Trump en Iran.
Maar daarna denk ik aan Luxemburg.
€1,888.
Dezelfde olie. Dezelfde oorlogen.
Alleen een andere overheid.
En misschien moeten we daarom eens ophouden iedere energiecrisis uitsluitend in het buitenland te zoeken. Het grootste deel ervan staat gewoon in Den Haag.
Met de hand open.
beeld: Roelof van der Schaaf
