‘Een ongelooflijke miskleun’. Zo bestempelde Cees Buisman, de intellectueel directeur van het waterinstituut Wetsus, de gewijzigde subsidiehouding van het ministerie van Economische Zaken. ‘Dat stelt tegenwoordig geld rechtstreeks ter beschikking aan bedrijven, waar vervolgens de aandeelhouders van profiteren.’ Van innovatie komt vervolgens niets terecht, aldus Buisman. Instituten als Wetsus zouden hiervan de dupe kunnen worden. ‘Straks, als de subsidie in 2020 afloopt, moeten we misschien het bordje te huur op ons nieuwe gebouw zetten.’
Of de soep werkelijk zo heet wordt gegeten is nog maar de vraag. Buisman vertelde vanmiddag tijdens een lunchbijeenkomst in Tresoar namelijk over tal van successen rond zijn instituut, waarvan de fundamenten al in 1995 bij Van Hall zijn gelegd. In 2003 stapte de hoogleraar, afkomstig van het watertechnologiebedrijf Paques in Balk, aan boord.
De hoogleraar toverde de ene na de andere optimistische grafiek op het scherm. Maar hij begon met een pessimistische. De hoeveelheid zoet water was als een minuscuul bolletje op de wereldkaart getekend. ‘Wij gebruiken zoet water als erfafscheiding. Onbegrijpelijk vinden ze dat in veel landen.’ Zeker nu in Davos het water als topprioriteit is geclassificeerd.
Zijn doel? Tien bedrijven van de omvang van Paques in Leeuwarden. ‘We gaan van 1000 naar 3000 hoog opgeleide medewerkers in 2030.’ De vooruitzichten zijn meer dan bemoedigend. Morgen vertrekken acht innovatieve en aantrekkelijk uitgevoerde handendrogers van de firma Hydrowashr uit Warten naar de Arena in Amsterdam. MetalMembranes uit Sneek werd genoemd als topbedrijf (filteren). Salttech (waterreductie en verbetering) en Blue Energy (energie uit zoet/zout water) kwamen langs in zijn betoog als innoverende en renderende bedrijven. Het zijn bedrijven die maken wat Wetsus is: een internationaal instituut waarmee rekening kan worden gehouden.
Neem nou de toplijst van wereldwaterbedrijven met (relatieve) impact. Wie staat er op nummer één? Wetsus. Boven spelers als Australia Water en ver boven Suez Environm. Neem de talenten die al afgestudeerd zijn. Buisman noemde: Johannes Kuipers, Oane Galama (‘Hij wilde wel de koeien in het weekend blijven melken’), Slawomir Poradar, Adam Wexler (‘Hij werkt met een van de meest onbegrepen moleculen: water’) en Rungnapha Khiewwijit. De een is betrokken bij een waterbedrijf, de ander denkt na over de oprichting ervan (waterbatterijen) en een ander studeert verder of is tijdelijk werkzaam in Thailand.
Buisman keek af en toe verwonderd rond van zoveel activiteit. Niet dat het een gemakkelijke klus was (en is). Integendeel. Slimheid voerde de boventoon. Maar liefst 50 hoogleraren hebben zich verbonden aan Wetsus. Zij worden bij clusters van bedrijven op specifieke thema’s ingezet. Niet simpel, want er heerst groot onderling wantrouwen bij de deelnemende bedrijven rond Wetsus. ‘Ze zijn bang om te worden gemangeld.’ Het zijn er 105. Ze hadden de neiging de kat uit de boom te kijken en vervolgens te wachten wat er komen gaat. Niks dus. Met de clustering en de thema’s loopt de samenwerking nu een stuk vlotter. ‘Het is een beetje zwaan kleef aan.’ Ook bij de hoogleraren met hun prima donna-gedrag. Af en toe wil je van sommigen graag afscheid nemen. ‘Het is soms een nachtmerrie. Soms moet je ze eruit werken.’
Wetsus wil vooral te boek staan als internationaal instituut. De woorden Fries en Friesland ziet men niet graag aan het instituut geplakt. Dat werkt belemmerend. Buisman constateerde dat de Friese economie in Nederland niet erg veel voorstelt. Als het om innovatie gaat zitten we in het achterste rijtuig. Slecht één promille bedraagt de Friese innovatie te opzichte van de 15 miljard die elders wordt opgesoupeerd. Een gebied als Eindhoven (met evenveel inwoners als geheel Friesland) presteert zeventien keer zoveel. Dat er hier toch het een en ander van de grond komt, en nogmaals van wereldniveau, is vooral te danken aan de zuivelindustrie. Door deze industrie is de staalbouw, de rvs-sector en de regel- en meettechniek groot geworden. ‘En nu volgt de watersector. Wij zijn hier een wereldspeler. Iemand die wetenschappelijk met water bezig is kan niet meer om Leeuwarden heen.’
