FRIES VLAS
LEEUWARDEN – Vlas staat dit seizoen centraal in het Fries Landbouwmuseum met een expositie en een publicatie. Op 26 april a.s. neemt Gedeputeerde Femke Wiersma het door Gerrit Herrema en Henk Dijkstra geschreven boek, ‘Fries Vlas’ in ontvangst en opent ze daarna de expositie ‘Flaaks’. De expositie is te zien tot aan de herfstvakantie.
Friesland was rond 1880 de grootste producent van vlas in Nederland. De teelt ging in die jaren niet zozeer om het gewas zelf, maar was voornamelijk bedoeld als werkverschaffing. Het eindproduct linnen werd veelal thuis en in spinhuizen gesponnen en door regionale wevers verwerkt. Voor veel burgerlijke en kerkelijke gemeenten in de provincie was het dé manier om arbeiders en hun gezinnen de winter door te helpen. De arbeidsomstandigheden in de zogenoemde braakhokken waren echter vaak ten hemel schreiend.
Vanaf het begin van de twintigste eeuw verschenen er in Friesland zo’n twintig fabrieken waarin vlas gemechaniseerd werd verwerkt en waarmee een einde kwam aan handmatige vlasverwerking. Een van de vele vlasproducten – het lijnzaad – zou een grote rol spelen bij de opkomst van de veevoerindustrie en de intensivering van de landbouw.
De Latijnse naam ‘Linum usitatissimum’ betekent ‘meest nuttige linnen’. Dat is een treffende naam, want van de vlasplant kan nagenoeg alles worden gebruikt. Van zowel de stengel, de zaden, als het afval worden al sinds mensenheugenis allerlei nuttige producten gemaakt. Ook de teelt is bijzonder, want de plant heeft tijdens de groei relatief weinig bewerkingen nodig; bij de verbouw zijn nagenoeg geen bestrijdingsmiddelen vereist en het gewas kan zonder veel meststoffen.
Tegenwoordig doet vlas opgang als alternatief duurzaam isolatiemiddel in de huizenbouw. Een aantal jaren geleden kreeg Leeuwarden zelfs een brug waarin vlas werd verwerkt. Vlas lijkt daarmee weer nieuwe kansen te krijgen.
Expositie In de expositie wordt getoond hoe vlas in vroeger tijden geteeld werd, hoe de verwerking was en welke plaats vlas in het bouwareaal innam. Maar ook de vaak zware arbeid en omgeving waarin de verwerking plaatsvond is allemaal te zien in deze expositie. Kunstenares Nynke Runia laat zien hoe vlas verwerkt tot linnen, tot prachtig textiel leidt. Ze toont duurzame sjaals, ecologisch verantwoord, en streekgebonden. Schilderijen met vlasafbeeldingen van kunstenaar Dirk Beintema vormen een prachtige aanvulling.
De expositie is te zien tot de herfstvakantie
