(tekst: Gijs Jacobse, fractievoorzitter Nieuwe Leeuwarder Partij)
De tegenprestatie-eis
Het college wil mensen die een bijstandsuitkering krijgen verplichten daarvoor een tegenprestatie te leveren in de vorm van “vrijwilligerswerk” (maatschappelijk nuttige arbeid). Dat lijkt logisch; voor wat, hoort wat nietwaar? Gevoelsmatig zeg je, aan de ene kant zijn er heel veel zaken die nodig gedaan moeten worden… en andere kant zijn er mensen die geen werk hebben… laten die dat dan doen, maar zo simpel is het niet.
Dat wordt helder als je ziet dat veel winkels en woningen zeer slecht in de verf zitten en waar zelfs kozijnen rotten. Op het moment dat mensen uit de bijstand dit werk gratis gaan doen lost dat dit probleem wel op, maar iedereen begrijpt dat vervolgens niemand meer een schilder inhuurt en betaalt.
Er wordt vaak geschermd met het verhaal dat het hier om maatschappelijk nuttig werk gaat dat anders niet gedaan zou worden omdat daar geen geld voor is. Men spreekt dan van additioneel werk. De grens tussen regulier werk en additioneel werk is echter, zo helemaal niet aan te geven, op zijn minst flinterdun. Het verschil wordt vaak bepaald door de politiek die dat weer laat afhangen van de arbeidsmarkt en de eigen financiële krapte. Is er een krappe arbeidsmarkt en zijn er ruime financiële mogelijkheden dan heeft de beheerder van het buurtgebouw een arbeidsovereenkomst tegen cao-loon. Is de arbeidsmarkt ruim en moet de gemeente bezuinigen dan wordt de beheerder ontslagen en is het beheren van het buurthuis plots weer additioneel. Het is inmiddels voorgekomen, wat ik al voorspeld had, dat iemand ontslagen was en vervolgens hetzelfde werk moest gaan doen maar dan voor het behoud van zijn uitkering. Ja, zo kreeg hij werkervaring werd gezegd……….
Er wordt in ons land heel veel gedaan zonder dat daar een financiële vergoeding tegenover staat. Het huis schoonmaken, het oppassen op de kleinkinderen, het verzorgen van familieleden, het onderhouden van de tuin van de oudere buurman… noem maar op. Werkzaamheden die ook gedaan worden tegen loon. Het verschil betaald en onbetaald is soms flinterdun. Vrijwilligerswerk is heel belangrijk. Maar het kenmerk van vrijwilligers werk is dat men het vrijwillig, omdat men het graag wil of dat men zich moreel verplicht voelt, doet.
Zie daar direct het probleem bij de tegenprestatie-eis; er is geen sprake meer van vrijwilligheid! De gemeente verwacht arbeid in ruil voor geld! En dat lijkt niet alleen veel op een gewone arbeidsrelatie of opdrachtgever – opdrachtnemer relatie, het is het in feite ook. Dat je het inkomen geen loon (of prijs), maar uitkering noemt, is slechts een kwestie van naamgeving. Dat het om door het college opgedragen werk gaat blijkt ook uit de verordening. Er is dus sprake van een opdrachtgever (gemeente) en een opdrachtnemer (werknemer zijnde een bijstandsgerechtigde).
De regering (ook PvdA) heeft onlangs nog een wet ingediend om het minimumloon ook van toepassing te verklaren op opdrachtnemers zonder arbeidsovereenkomst omdat de arbeidsovereenkomst steeds meer omzeild wordt. Het lijkt tegenstrijdig dat dezelfde overheid voor zichzelf andere regels stelt. Blijkbaar mag de overheid wel mensen arbeid laten verrichten zonder arbeidsovereenkomst noch betaling van loon etc…
Als de overheid mensen werk mag laten verrichten zonder zich gehinderd te weten door cao of andere arbeidsrechtelijke zaken die rechtsbescherming bieden aan werknemers, lijkt me dat ook geen goed voorbeeld voor het bedrijfsleven.
Ik hoef u ook niet uit te leggen dat organisaties die maatschappelijk nuttige activiteiten organiseren, en met veel vrijwilligers werken, niet altijd staan te springen om mensen die dat werk niet “van harte doen”, maar om hun uitkering niet te verliezen. De motivatiebron is fundamenteel anders, met gevolgen van dien.
Tenslotte zet het uitkeringsgerechtigden in de lijn met criminelen. Een veroordeelde voor een misdrijf krijgt van de gemeenschap vaak een taakstraf (verplicht maatschappelijk nuttige arbeid). De gemeente wil dat de uitkeringsgerechtigde minstens 240 uur maatschappelijk nuttig werk verricht. Heel veel misdrijven worden minder bestraft!
Er is dus veel te zeggen om nog eens na te denken of het probleem dat gecreëerd wordt uiteindelijk niet groter zal zijn dan het probleem dat opgelost wordt.
