(column Eric Hoekstra)
Fries Taalfascisme
Iedereen weet dat Friezen onverdraagzaam zijn als het om hun taal gaat. Neem nu Café De Bras. Een collega wou daar gister in het Fries betalen. De ober van dienst maande hem streng dat Fries niet toegestaan was bij Café de Bras en of ie even gauw Nederlands wou spreken.
Seriously, Café de BraSS? Ja Friezen gaan wel eens te ver in hun liefde voor de Nederlandse taal, maar dit slaat alles. Echter: als Fries verboten ist, waarom dan geen duidelijke bordjes opgehangen “Verboden Fries te spreken”? Dan weet iedereen waar hij aan toe is. (Hoor ik daar messen geslepen worden bij Tûmba?)
Dat wordt nog wat met Culturele Hoofdstad. Straks zitten er een paar onschuldige Noren of Zweden op het terras van De Bras, en die krijgen dan de wind van voren. Want de taalhatende ober zal echt niet het verschil tussen Noors en Fries kennen. Trouwens, misschien zijn Noors en Zweeds ook niet toegestaan bij Café de Bras.
Dat doet me eraan denken dat de politie Fryslân een poosje geleden elk jaar een nieuwe chef kreeg die van toeten noch blazen wist. Zodat er elk jaar wel een taalrelletje was omdat een agent weigerde een Fries sprekende beller te woord te staan. Die werd dan aanvankelijk gedekt door de baas, tot de baas weer door de politici werd teruggefloten.
Korpschef Magda Berndsen (D’66) was na een blauwe maandag bij de politie ook zo weer vertrokken. Een dergelijk gebrek aan trouw en toewijding steekt me, oftewel zoals ik de volksmond in een café (niet De Bras) hoorde zeggen “kutwijf, carriërehoer”.
Nee, dat zijn niet mijn woorden, meneer de voorzitter, dat zei de volksmond. Op wikipedia staat over haar “Berndsen was niet bereid ten onrechte ontvangen vergoedingen terug te betalen; zij beschouwde dit als de verantwoordelijkheid van de werkgever.” Persoonlijk zou ik milder willen oordelen dan de volksmond. Wie weet wat de achtergronden zijn van ’s mensen beslissingen?
Terug naar de Friezen en hun liefde voor het Nederlands, en soms het Fries. De Leeuwarder Courant heeft een bijzonder vermakelijke rubriek “Nij Frysk Wurdboek”, geschreven door topcolumnist Asing Walthaus. Hij bespreekt daarin Friese vertalingen van modieuze Engelse of Nederlandse uitdrukkingen, zoals “blockbuster – kaskraker”. Daar komen dan dingen uit als “jildkroade” en “bjusterfilm”. Kostelijk! Bjuster Keaton-waardig!
Toch zullen de vondsten, hoe mooi ook, niet aanslaan. Dat komt omdat Fries te weinig gesproken wordt en er geen autoriteit is die de taal afdwingt. Voor het Nederlands fungeren school, media en in het bijzonder leeftijdgenoten als autoriteit. Het Duits kon bijvoorbeeld zelfs “Verziener” (Fernsehen) voor televisie ingevoerd krijgen. Maar een café kan moeilijk invoeren dat een taal verboden wordt.
Eric Hoekstra, autoriteit taalkundige markten te Leeuwarden
