Door Andries Veldman
‘Op de handen zitten’ en ‘out of the box’ denken. U kent deze begrippen wel. Voor mij zijn ze onlosmakelijk verbonden met politici als Thea Koster (oud-wethouder van Leeuwarden), Isabelle Diks (oud-wethouder van Leeuwarden) en Sietske Poepjes (gedeputeerde). Koster wilde, toen ze nog raadslid was, ‘luisteren naar de burger’. Het klonk als iets nieuws. Het moest, zo zei ze toen ze nog CDA-raadslid was, als volgt gaan: Wanneer de burger zich vervoegde bij de balie in het stadskantoor aan het Oldehoofsterkerkhof met een verzoek of vraag, mogelijk een initiatief, dan zou de ambtenaar moeten antwoorden: Wij gaan dat wat u wilt voor u mogelijk maken. Niks geen gestuur van het kastje naar de muur. Nadat Koster wethouder was geworden bleek de praktijk weerbarstiger dan de theorie.
Bovengenoemde begrippen doelen op ambtenaren die hun werksysteem proberen te veranderen met het doel de initiatieven van de burger voorop te stellen. De burger is hierbij leidend en de ambtenaar volgend. Er is zelfs een overkoepelend begrip hiervoor, namelijk: De Andere Overheid.
De Rekenkamer in Leeuwarden heeft in opdracht van de gemeenteraad onderzocht hoe het er nu voorstaat met De Andere Overheid (Onderzoek naar de modernisering van de relatie tussen de gemeente Leeuwarden, haar dorpen, haar wijken en haar burgers), waarmee men al sinds 2011 aan de slag is. Ik kan kort zijn: niet al te best. De Rekenkamer vraagt zich af wat er nu met die Andere Overheid wordt bedoeld en constateert ‘De Andere Overheid is een complex begrip, een veelkleurig begrip en een begrip in ontwikkeling. Dat maakt het begrip in zekere zin moeilijk grijpbaar.’ Tegelijk, zo zegt de Rekenkamer, ‘is het ook een uitdaging.’
De Rekenkamer, die, maar dat terzijde, zich nog niet zolang geleden afvroeg wat de reden van haar bestaan nog is omdat er zo weinig gevolg wordt gegeven aan haar bevindingen, constateert in haar rapport dat De Andere Overheid nooit echt tussen de oren van de Leeuwarder politici is gekomen. Dat lijkt mij gezien bovenstaande ook niet zo vreemd. Toch was er al in 2010 sprake van een vorm van De Andere Overheid, toen het collegeprogramma Doorpakken in nieuwe tijden werd gepresenteerd. Hierin werd gesproken over een nieuwe visie op de rol van de overheid. Een jaar later nam de raad de motie Werkwijze Wielenpôlle en Schepenbuurt en de pilot Big Society aan.
Het meest aansprekende voorbeeld dat we allemaal kennen van De Andere Overheid is het project Big Society. Dit project behelsde initiatieven in de buurt zonder bemoeienis van de overheid te laten plaatsvinden. Wilde men in de Wielenpôlle een bierbrouwerij beginnen, dan kon dat. Wilde men een werkplaats voor beschilderde klompen: idem dito. Niet aarzelen, maar plank gas geven. Zoals we inmiddels weten, zijn de bierbrouwerij en de werkplaats voor beschilderde klompen niet van de grond gekomen. Valt er iets te zeggen over een beoordeling? De Rekenkamer constateert dat de zes projecten die werden bestudeerd ‘maar zeer beperkt (door de gemeente) zijn geëvalueerd’ en dat daarnaast sprake was van ‘politieke opvattingen en preferenties.’ Met andere woorden: we weten het niet.
Ondertussen verschenen na Doorpakken in nieuwe tijden, al dan niet door moties afgedwongen, de publicaties Iedereen is Leeuwarden; Ljouwert is eltsenien en De kracht van samen. Het zijn prachtige notities waarin de kernbegrippen van De Andere Overheid niet ontbreken, namelijk: samenwerken, ruimte geven, vertrouwen, Mienskip en eigen initiatief van burgers, van trekkend naar volgend, cultuurverandering en aansluiting van systeemwereld naar leefwereld van burgers. Dat laatste zou je bijna vergeten. Maar hoe welluidend de notities van de Rekenkamer ook zijn geformuleerd, na zoveel woorden blijkt er nog steeds geen eenduidige definitie van het begrip De Andere Overheid te bestaan.
Het rapport van de Andere Overheid wordt vanavond behandeld door de gemeenteraad.
