Door Andries Veldman
De ene dag staan de huis-aan-huiskranten van de noordelijke uitgever NDC (Leeuwarder Courant, Dagblad van het Noorden, Friesch Dagblad) in de verkoop en de andere dag blijkt hier niets van waar te zijn. De ene dag zijn de kosten van de advertentieverkopers van de huis-aan-huiskranten hoger dan de opbrengst en de andere dag toch weer niet. De onnavolgbare, wisselende, standpunten van algemeen hoofdredacteur Evert van Dijk, die op Omrop Fryslân te beluisteren vielen, hebben een nieuw hoogtepunt, of, zo u wil, dieptepunt bereikt. Het is een beetje Jantje lacht en Jantje huilt.
Wie de foto van het duo Koos Boot en Evert van Dijk goed bekijkt, in de pershal genomen ter gelegenheid van de overname van NDC door het Belgische Mediahuis, waarbij bekend werd gemaakt dat het Belgische bedrijf de uitgever voor 2 euro, inclusief schuld, had overgenomen, ziet daarop twee niet erg vrolijke mannen. Vooral Van Dijk lijkt in mineur en daar is ook alle reden toe, medeverantwoordelijk als hij is voor het beleid van het uitgeversbedrijf dat, naar nu blijkt, de ene na de andere bok heeft geschoten. De keuze van de directie voor verbreding van het mediabedrijf pakte, zacht gezegd, niet goed uit. Bij ieder onderdeel van die verbreding, dikwijls met euforisch redactioneel tromgeroffel ingeluid, verwijderde men zich de facto steeds verder van de krantenlezer en adverteerder, totdat die vrijwel geheel uit het zicht kwamen te verdwijnen. De strategische ommezwaai die Boot en Van Dijk aankondigden begint nu op een pirouette te lijken.
De nieuwe eigenaar, die kosten en baten eens goed naast elkaar plaatste, viel van de ene verbazing in de andere en schrapte als de wiedeweerga het evenement Trendship, Podium TV, Kweekvijver Noord en het jongerenplatform Suksawat. Daarmee was de onrust nog lang niet verdwenen. De tarieven van freelancers werden opnieuw beoordeeld, waardoor de tweedeling op de redactie nog scherper wordt gevoeld. Fotografen die hun vak uitgehold zien keerden de uitgever de rug toe. Binnen puzzelend Friesland stak een storm op toen zelfs het populaire Puzzelkampioenschap tegen het licht werd gehouden. Moet er zoveel energie in een dergelijk kampioenschap worden gestoken, vroegen de nieuwe eigenaren zich af. Voorlopig kan er nog doorgepuzzeld worden.
Binnen het bedrijf werd er reeds lang voor de overname verwonderd naar de gang van zaken gekeken. Terwijl de reguliere werknemer zijn eigen trommeltje met boterhammen van huis meebracht (de kantine was al in een eerder stadium gesloten), werd de wekelijkse maandagse lunch om half één door de directie opgefleurd met speciale bestellingen. Directeur Pier Baarsma beliefde geen krentenbollen, algemeen hoofdredacteur Evert van Dijk moest een vegetarische hap en financieel directeur Jantje Schiphorst een bak met groenvoer. Soms twee keer per week. En dat Pier Baarsma zijn sigaretje pal voor de hoofdingang bleef paffen werd ook niet door iedereen begrepen.
Af en toe dwalen de gedachten terug naar de tijd dat er tijdens de Leeuwarder kermis oliebollen werden geserveerd en het personeel met de kerst werd getrakteerd op een fijne banketstaaf met banketbakkersspijs. Het is allemaal verleden tijd. Net als de dertiende maand en de winstdeling. Bij zo’n werkgever zat je voor je leven. Nu werd de banketbakker en de bloemist te verstaan gegeven niet bij iedere bestelling bezorgkosten in rekening te brengen. ‘Soms kwamen ze twee of drie keer per dag en brachten per bezorging kosten in rekening terwijl er forse bestellingen werden geplaatst’, aldus een verontwaardigde voormalige werkneemster.
Mediahuis ontdekte dat er tientallen pagina’s met advertenties niet in de boeken stonden. Ze waren gewoon weggegeven. Hogelijk verbaasd was men over de lucratieve deal die de gulle gever van de prijs van de puzzelcompetitie met de krant had gesloten. Wat deze Leeuwarder fietsenmaker als advertentiemateriaal in ruil kreeg voor zijn als hoofdprijs ter beschikking gestelde producten. Dat was meer dan royaal. Een superdeal, voor de fietsenmaker althans. Geen wonder dat hij lachend meer gangbare advertentie-aanbiedingen kon afslaan. ‘Complete gekte’, aldus een betrokkene.
Gek is ook dat er bij overnames wel over de financiën van het bedrijf en onderdelen ervan wordt gesproken maar nooit over de inhoud, het product zelf. Hoe gaat het daar eigenlijk mee? Terwijl de problematiek in verschillende Friese gemeenten onrustbarende vormen aanneemt, wordt een groot deel van de kranten gevuld met ‘nieuws’ waar de lezer al van op de hoogte is. Zijn die kranten dan nog wel aantrekkelijk genoeg? Pakken ze belangrijke onderwerpen op? Prikken ze door? Aan de stamtafel van café de Walrus in Sneek, waar oud-hoofdredacteur Hans Snijder enkele jaren geleden zijn lezers had genood om hun advies in te winnen, sprak krantenverkoper Arnold Balk (die de afname van de krantenverkoop dagelijks in zijn Lektuurhal waarnam) na afloop: ‘Ach, hij zat er wel, maar luisterde niet.’ De krant die destijds verkondigde zichzelf opnieuw te zullen moeten uitvinden lijkt aan dit proces nog niet te zijn begonnen.
