‘De Blokhuispoort is een gebouw in de hoogste categorie van monumenten. Je mag er nog geen spijker in de muur slaan.’ Het is een citaat dat wethouder Henk Deinum (PvdA) in het recente verleden vaak bezigde. Geen wonder dat particuliere investeerders ervoor terugschrokken met concrete plannen te komen. Terwijl die belangstelling er wél was.
Henk Deinum had iets anders in gedachten en zette een carrousel in werking die alles wat eerder niet kon mogelijk maakte. De crux van het spel zit ‘em in wat in boekhouderskringen bekend staat als de off-balance constructie. Je plaatst het probleem (want risico) buiten de deur, buiten je eigen boekhouding. In het geval de Blokhuispoort, met alle genen verbonden met de gemeente Leeuwarden, en dus thuishorend in de gemeentelijke boekhouding, werd aan BOEi gevraagd om de schakel te vormen tussen alle betrokken partijen en het risico op zich te nemen. De gemeente zou wel bijsturen, financieel bijdragen en subsidiepotten openen.
De Blokhuispoort, een rijksmonument met de hoogste bescherming, mocht alleen verkocht worden aan een andere overheid. De verkoop aan de gemeente Leeuwarden lag destijds voor de hand. Door luid te verkondigen ‘dat er geen spijker in de muur mag worden geslagen’ hield men bij particuliere investeerders de boot af. Je kunt er niks mee, was de boodschap die afgegeven werd. Maar in de off-balance contructie kan er ineens van alles en krijgen de hoofdhuurders buitengewoon aantrekkelijke huurcondities gepresenteerd. Ze worden met fluwelen handschoenen behandeld. Concurrerende plannen worden terzijde geschoven. Een Leeuwarder hotel-eigenaar die de huurcontracten kent, zegt: ‘Allemachtig. Dat hadden ze mij ook wel kunnen aanbieden.’ De hotel-eigenaar doelt op de huurcontracten van het Alibi-hotel en restaurant Het Proeflokaal. Een andere ondernemer zegt: ‘Gesubsidieerd koffie serveren, wie wil dat nou niet?’
De gemeente Leeuwarden heeft de Blokhuispoort voor één euro verkocht aan de stichting BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel erfgoed) in een zogenaamde ABC (of AB en BC) constructie (een snelle doorverkoop van vastgoed). Vervolgens gingen de subsidiepotten open van het rijk, de gemeente Leeuwarden en de provincie Friesland. De gemeente Leeuwarden bracht bovendien de bibliotheek in die uit zichzelf nimmer om een verhuizing had gevraagd. Bij de inbreng werd het patroon gevolgd dat ook al werd gehanteerd bij filmhuis Slieker. Je houdt de gemeenteraad een ‘gratis’ worst voor om in te happen. De kosten van deze twee operaties (over het filmhuis is al discussie ontstaan nu het Fries Museum en restaurant Thús zich niet aan de afspraken houden) worden in de tijd weggezet. Die last krijgt een ander etiket en is voor komende generaties, en dat terwijl de Leeuwarder wethouders om het hardst roepen dat de bibliotheek gratis in de Blokhuispoort zit. Kort door de bocht kun je stellen: wel wat vreemd. En bakken subsidie én een forse jaarlijkse bijdrage voor de bibliotheek, maar we noemen het geen huur! We blijven gewoon hard roepen dat ze er gratis zitten!
Ondertussen beweert de gemeente Leeuwarden niet verantwoordelijk te zijn voor de gang van zaken in de Blokhuispoort, terwijl vertegenwoordigers van de gemeente Leeuwarden er zo ongeveer een dagtaak aan het gebouw hebben. Of mogen ze alleen bij overschrijding van de kosten opdraven? In de stuurgroep Blokhuispoort, die bestaat uit zes leden, wordt de meerderheid gevormd door leden die direct of indirect aan de gemeente Leeuwarden zijn verbonden. Wethouder Henk Deinum zit bij bijna alle vergaderingen aan tafel. Hij weet van de hoed en de rand, dat kan niet anders.
Binnen het gemeentelijke apparaat is de off-balance constructie omarmd, de constrctie waarbij BOEi faciliteert om de Blokhuispoort buiten de balans en de formele (risico) sfeer van de gemeente te houden. De off-balance constructie werd veelvuldig door de bankensector toegepast en iedereen sprak er later schande van. Met deze constructie werden slechte hypotheken en risicovolle financiële bankproducten elders gestald. Mooi buiten het eigen huishoudboekje. Want je weet maar nooit, zeker wanneer je er geen spijker in de muur mag slaan.
Redactie Liwwadders
Lees ook: Wethouder Henk Deinum blameert zichzelf en Culturele Hoofdstad
en Marielys Roos: Netwerkcorruptie veroorzaakt apathie onder de bevolking
