door Ben Stegeman – illustratie AI
Havermelk Over de kelders
Nog niet zo heel lang geleden was Leeuwarden een stad met gezonde, scherpe randjes. Een stad waar een rasechte Liwwadder nog gewoon een bakkie troost dronk uit een plastic bekertje, de marktkoopman op het Wilhelminaplein de wet dicteerde en de volkshumor net zo rauw was als de noordoosterwind over de Westersingel. Leeuwarden was niet chic, en dat was precies de redding. Het was authentiek, recht voor zijn raap, en gezegend met een diep, historisch geworteld wantrouwen tegen alles wat naar kapsones rook.
Maar loop vandaag de dag eens over de Nieuwestad. De transformatie trekt als een geruisloze, pastelkleurige vlaag door de binnenstad. Waar de noordzijde van de gracht vroeger synoniem stond voor de ‘stille kant’, een plek van rustige statigheid en historische luwte, bruist het er nu van de horeca. Zelfs het water is gekoloniseerd; in de gracht drijven tegenwoordig pramen vol terrastafeltjes en stoelen, alsof de geschiedenis zelf is ingericht als terras.
Onder Over de kelders aan de grachtenzijde, lagen eeuwenlang turf, zweet, biervaten en pure Friese handelsgeest opgetast. Vandaag de dag vormen ze het decor voor een heel ander soort bedrijvigheid. Waar vroeger de geur van natte baksteen en goedkope shag hing, ruikt het nu naar biologische Ethiopische koffiebonen en glutenvrije desembroodjes.
Havermelk Over de kelders. Het is het ultieme symbool van de nieuwe tijd.
Begrijp me niet verkeerd: vooruitgang is prima, en levendigheid op het water is beter dan leegstand. Maar er knaagt iets. Tegenwoordig struikel je over de conceptstores waar je een stuk drijfhout voor vijftig euro kunt aanschaffen, en hippe barista-bars waar de bediening je glazig aankijkt als je gewoon om ‘koffie’ vraagt. “Wil je daar haver-, kokos- of erwtenproteïnemelk bij? En is dat filter, aeropress of cold brew?” Je zou er bijna een acuut minderwaardigheidscomplex van krijgen. De hoekige Liwwadder identiteit wordt in rap tempo gladgestreken, verpakt in een hippe marketingterm en klaargemaakt voor de toerist, de bakfietsmoeder en de importstudent.
Het is de onvermijdelijke wet van de gentrificatie. De scherpe randjes moeten eraf, want die doen het zo slecht op Instagram. Alles moet gezellig, verantwoord en vooral heel erg ‘stedelijk’. Men wil wel de historische esthetiek van de oude stad, maar dan zonder de rauwe werkelijkheid van de mensen die hem hebben opgebouwd.
Een stad leeft echter niet van avocado-toast en havermoutlattes alleen. De echte ziel van Leeuwarden zit niet in de perfect gestileerde etalages of de biologische menukaarten. Die zit in de nuchtere, bijna stoïcijnse onverstoorbaarheid van de mensen die hier al woonden toen ‘vintage’ gewoon nog betekende dat je de versleten jas van je oudere broer moest afdragen.
Dus laat de marketingjongens en de havermelkelite de Nieuwestad en de pramen maar herinrichten. Tegen de Friese nuchterheid is uiteindelijk geen enkele barista opgewassen. Want hoe hip de bovenlaag ook wordt, de fundamenten van deze stad blijven gelukkig van ouderwets, onbuigzaam graniet.
