Bron: Sytze Faber
Contrapunt
Autoritaire leiders: zalf voor de volksziel
Er stemden 120 Kamerleden voor het Associatieverdrag met Oekraïne. Zij vertegenwoordigden – de opkomst bij de Kamerverkiezingen in 2012 was 75 procent – 60 procent van alle kiesgerechtigde Nederlanders. Bij het referendum stemde 60 procent tegen. Zij vertegenwoordigden – de opkomst was 30 procent – 20 procent van het electoraat. Anno 2016 is het voor velen het toppunt van democratie als die 20 procent die 60 procent overruled. Hoe gek wil je het hebben? Dan is de Kamer inderdaad een nepparlement geworden.
Hiermee zijn we er nog niet. De organisatoren van het referendum beweerden dat het verdrag een voorschot zou zijn op een EU-lidmaatschap van Oekraïne. Een nepargument. In het verdrag is daarover geen woord te vinden. Er zijn trouwens heel wat landen, waarmee een Associatieverdrag is gesloten en die nooit EU-lid zullen worden.
Premier Rutte liet aanvankelijk gods water over gods akker lopen. Dat heeft hij moeten bezuren. Nederland zou de risee van Europa worden als het als enige lidstaat op grond van zo’n referendumpje het verdrag niet zou ratificeren. Bovendien zou het te boek komen te staan als stille vennoot van Poetin, voor wie heibel in de EU topprioriteit is. Rutte moest daarom een huzarenstukje symboolpolitiek verrichten. Hij kreeg het klaar dat de EU officieel verklaart dat het kletsverhaal van de tegenstanders van het verdrag een kletsverhaal is. Pet af! Maar ook hiermee zijn we er nog niet.
CDA-leider Sybrand Buma is voor het verdrag, tegen referenda maar wil dat het verdrag toch sneuvelt in het parlement. Rara, waarom? Omdat hij die 20 procent belangrijker vindt dan die 60 procent. Nee is nee. Tunneldenken dat bijvoorbeeld schril afsteekt tegen zijn principiële betoog afgelopen week over de vrijheid van meningsuiting. Hopelijk houden de CDA-ers in de Eerste Kamer de kop er wel bij, zodat ook daar een meerderheid is voor ratificatie.
Het kardinale punt bij deze treurmars is natuurlijk dat feiten ondergeschikt zijn aan kletspraat. Sociale media zetten de toon met een mix van nieuws en nepnieuws, pers en omroepen fungeren vaak als doorgeefluik.
Fictie
Wat is waarheid? Mensen kiezen voor de ‘waarheid’ die in het eigen straatje past. Keuze genoeg. Zo schept men zijn eigen wereld. Recent voorbeeldje. De gemiddelde Nederlander denkt dat 19 procent van onze bevolking moslim is. Kletskoek, het is 6 procent. Als mensen hun eigen waarheid kiezen, zijn niet feiten maar ficties bepalend. Dat is niet zo maar wat.
Bij mijn studie politicologie was de pil De autoritaire persoonlijkheid verplichte stof. Het is van 1950 en is geschreven door de Duitse wetenschapper Theodor Adorno (1903-1969). Als feiten, zo toont hij aan, ondergeschikt zijn aan ficties, aan nepnieuws dan is dat een voorbode van autoritair leiderschap. Dan heeft de bevolking heimwee naar vroeger, is agressief tegen andersdenkenden en andere huidskleuren, is bijgelovig, gelooft graag in samenzweringen en is allergisch voor zelfkritiek. Adorno raakte uit. Een bijvangst van de voortdurende economische groei sinds de vijftiger jaren was namelijk het onwankelbare geloof dat de mens van nature een democraat is. Nu is Adorno terug van weggeweest.
Op basis van de door Adorno gehanteerde criteria voorspelde de Amerikaanse promovendus in de politicologie MacWilliams al op 1 februari (!) dat Trump, bij wie als geen ander feiten en ficties door elkaar lopen, vermoedelijk de volgende president van de VS zou zijn. De groeiende populariteit van Poetin in veel westerse landen ligt in het zelfde vlak. Dat kan men niet afdoen met het containerbegrip populisme. Het is bewondering voor onversneden autoritair leiderschap. Waarom, zo kan men zich inderdaad afvragen, zou democratie zich onttrekken aan de natuurwet van opgaan, blinken en verzinken?
