door Ben Stegeman
De steen des aanstoots: Hoe we het historische gezicht van de Voorstreek eigenhandig verknalden
Er zijn van die dagen dat je door de stad loopt en denkt: zijn we met zijn allen collectief van het padje geraakt, of is het gewoon pure, ongefilterde desinteresse? Laat mij u meenemen naar de Voorstreek. Niet zomaar een straat, maar een historische ader van Leeuwarden waar de gracht verlangt naar vroeger en de gevels nog verhalen fluisteren over vervlogen eeuwen. Daar staat pand nummer 26. Een prachtig rijksmonument met een schitterende klokgevel uit 1753.
En alsof dat historische gewicht nog niet genoeg is, wordt het pas echt pijnlijk als je je realiseert wíe daar door de gangen liep: J.J. Slauerhoff zelf groeide hier op. Dezelfde Slauerhoff die later zou uitgroeien tot onze eigen zwervende dichter, de scheepsarts die met heimwee en melancholie schreef over nergens thuis zijn. Dit was zijn biotoop, de plek waar zijn wereld vorm kreeg.
Wie er de decennia daarna door de jaren heen liep, zag lange tijd Slauerhof Meubelen zitten. Maar laten we eerlijk zijn: onder die vlag zat er al jarenlang een volstrekt misplaatste, zielloze winkelpui in die achttiende-eeuwse gevel geplakt. Zo’n typisch modern pui-compromis uit een tijd dat men monumenten nog zag als handige dragers voor tl-bakken en reclameborden.
En toen kwam de verbouwing. Dit was dé kans. Een niet te missen historische open goal. Niet alleen om het pand van de dichter in ere te herstellen, maar ook om die wanstaltige meubelzaakpui rigoureus aan te pakken en de boel terug te brengen naar de allure die bij zo’n prachtige klokgevel hoort. Een uitgelezen kans op een esthetische revanche voor de Voorstreek.
En wat krijg je dan in plaats van een historisch eerherstel op de jeugdplek van onze grootste dichter? Een ingreep waarbij het aanzicht is verrijkt met een materiaalkeuze waar de honden geen brood van lusten: een totaal misplaatste, schreeuwerige, vreemde steen die met evenveel historische sensitiviteit is uitgekozen als een neonreclame op een middeleeuwse kathedraal. Het detoneert, het vloekt, en in plaats van de boel te herstellen, is de historische kans eigenhandig de nek omgedraaid.
En dan overvalt je die hamvraag: hoe in vredesnaam mag dit?
We hebben in dit land regels tot we erbij neervallen. Probeer als rechtgeaarde burger eens een dakkapel te plaatsen die drie centimeter te ver naar links steekt, of een authentiek kozijn te vervangen door iets dat net niet de juiste houtnerf heeft. Dan staat de ambtelijke molen binnen vierentwintig uur stil én op scherp, inclusief boetes, welstandscommissies en een delegatie ambtenaren die met een schuifmaat controleren of je wel de juiste monumentale verfkleur hebt gebruikt.
Maar kennelijk gelden die wetten niet voor iedereen. Of er is sprake geweest van een ambtelijke wegkijkerij van olympische proporties. Hoe kan een monumentenzorg, een commissie voor ruimtelijke kwaliteit of een welstandscommissie naar het jeugdpand van Slauerhoff kijken en denken: “Ja, prachtig, die rare steen sluit naadloos aan bij een achttiende-eeuwse klokgevel”? Heeft iemand tijdens de borrelcommissie zitten slapen, of is de pen van de wetgeving stomweg botgeëtterd door onverschilligheid?
Het antwoord is even treurig als voorspelbaar. Vaak is het een giftige cocktail van slordigheid, lakse handhaving en een eigenaar die denkt dat ‘moderniseren’ hetzelfde is als historisch vandalisme. Men lapt de esthetiek aan de laars, drukt er op de plek waar Slauerhoff zijn jeugd beleefde een misplaatste steen tegenaan, en laat de kans op eerherstel schandelijk liggen.
Het mag niet, juridisch gezien kan het eigenlijk niet door de beugel, en toch gebeurt het. De steen zit erin, de kans is verkeken. Misschien moeten we dat misbaksel voortaan maar omdopen tot het “monument van de lokale ambtelijke luiheid”. Dan heeft die rare steen tenminste nog één functie: ons eraan herinneren hoe snel we bereid zijn om het gezicht van onze eigen stad — én het erfgoed van onze dichters — te verkwanselen voor een beetje wansmaak.
