Door André Keikes
Met de sluiting van croissanterie Vittorio aan de Voorstreek en de verhuizing van kinderboekwinkel De Toverlantaarn naar de Nieuwestad staan twee Leeuwarder winkels met voor de vorige eeuw zo karakteristieke ‘inloopetalages’ leeg. Talloze van deze ‘uitstalramen’ zijn in de loop van de afgelopen jaren gesloopt om plaats te maken voor karakterloze uitwisselbare puien van staal en glas.
De tijd gaat verder en natuurlijk hoeft niet alles bewaard te blijven, maar in de Leeuwarder binnenstad is wel heel voortvarend huisgehouden op dit gebied. In steden als Groningen en Den Haag, maar ook in Zutphen en Maastricht wordt veel omzichtiger omgesprongen met winkelpuien, die juist het verschil maken tussen de vele Amerikaans aandoende winkelpleinen als De Centrale en historische binnensteden.
Vittorio en De Toverlantaarn behoren tot de beste voorbeelden van zulke ‘portieken’, waar de stadsbewoners ’s avonds op een mooie avond of op zondag even gingen kijken wat er zoal aangeboden werd. Nu onlinewinkels een aanzienlijk deel van de markt hebben overgenomen, moet het centrum het meer hebben van zijn sfeervolle karakter. Concurreren met winkelpleinen of internet is bij voorbaat een verloren zaak. Dus wees zuinig op wat er nog is. De genoemde panden op Voorstreek en Over de Kelders zijn fraaie voorbeelden van de winkelarchitectuur van destijds. Zoals ook de losstaande vitrine van juwelier Holwerda aan het begin van de Nieuwestad een mooie tijdsindruk geeft.
Een vorm van monumentenstatus voor in ieder geval de Vittorio- en Toverlantaarn-panden zou geen overbodige luxe zijn. De kans is anders groot dat, indachtig de nieuwe Voorstreekdoctrine; wonen in plaats van winkels, deze portieken spoedig ten prooi zullen vallen aan slopende investeerders, die meer houden van goedkope lijkwitte kunststofkozijnen dan van een stukje winkelcultuur.
Dat er momenteel hard gewerkt wordt aan zorgvuldige renovatie van een rijtje winkelpanden aan het Naauw in het zogeheten Dumoree-project, genoemd naar de vroegere drogisterij/parfumerie op die plek, is mooi. Ook die houden deels het verleden levend en het centrum onderscheidend van de toch al erg veel voorkomende staal/glas-puien, die om het even in welke plaats kunnen staan. Denk aan het excentrieke puitje van de voormalige kunstzaal Muurtooi aan de Wirdumerdijk. Gewetenloos neergehaald voor een catalogusdeurtje uit staal en glas. terwijl je zoiets wonderlijks werkelijk nergens anders vindt.
Tot in de jaren zeventig en tachtig kenden nog veel Leeuwarder winkels zulke inloopportieken, soms zelfs zeer grote, waaronder die van V&D, C&A en hoedenwinkel Dechesne. De ene fraaier dan de andere, maar hoe dan ook met een zekere allure. Modezaak Be One was recentelijk een van de laatste die een inloopportiek sloopte voor een doorsnee pui van staal en glas. Een stuk minder onderscheidend, wat je nou juist van een modezaak zou verwachten.
foto boven: Toverlantaarn Leeuwarden
foto’s onder: Vittorio Leeuwarden, Groenmarkt Zutphen, Oosterstraat Groningen, Utrechtsestraat Amsterdam
