Sip de Haan is boos, heel boos. Op de gemeente Leeuwarden en de gevestigde welzijnsinstellingen. In ‘Liwwadders’ zegt de voorzitter van wijkverening Schepenbuurt dat de ambtenaren en professionals de bewonersinitiatieven geen kans geven. Desondanks presenteerde de gemeente onlangs een notitie waarin het begrip ‘actief burgerschap’ centraal staat, ‘Pilots Big Society in vijf stadswijken’.
De notitie van de gemeente staat bol van ‘burgers aan zet’, gemeente volgt’, ‘bewonersinitiatieven van onderaf en niet van bovenaf’, ‘overheid faciliterend’, etc. Mooie woorden die goed zullen staan in een glossy folder. Als men de notitie echter kritisch leest, blijkt dat in alles de gemeente de regie houdt en de voorwaarden stelt. En dat is, simpelweg, geen Big Society! Big Society betekent niet het aantal wipkippen, niet extra openingsuren voor het buurthuis, niet een buurtbarbecue. Big Society doorbreekt de verhoudingen en verbindingen die de Nederlandse politiek en welvaartsstaat al zo lang kenmerken. Big Society breekt heilige huisjes af. Geen ambtelijke regie. Welzijnsorganisatie zijn geen partner van bewonersinitiatieven. Zij vertegenwoordigen de laag die nu ruim 4 decennia ieder bewonersinitiatief tegenhoudt. Zij zijn juist de kern van het probleem! Ze zijn hiërachisch, maken vaak deel uit van een grote, anonieme structuur, waarin tussenmanagers en toezichthouders een grote rol spelen. Zolang die laag betrokken blijft bij het initiatief, blijft alles bij het oude. Het aantal burgerinitiatieven neemt, volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken, af, gefrustreerd als ze zijn door de ambtelijke bureaucratie en het eenrichtingsverkeer van lokale overheden. De vorig jaar overleden Amerikaanse filosoof Richard Cornuelle, die veel heeft geschreven over de rol en noodzaak van vrijwilligersorganisaties bij het oplossen van sociale problemen, nam in zijn boeken scherp afstand van het idee dat ‘de samenleving via een “front office” gemanaged kan worden door een technocratische en bureaucratische elite’. Daarin staat Cornuelle in de traditie van Alexis de Tocqueville, die ooit schreef dat ’the more it [governing power] stands in the place of associations, the more will individuals, losing the notion of combining together, require its assistance’. Oftewel: de overheid maakt afhankelijk.
De overheid moet, via belastingmaatregelen, de burger in staat stellen zelf de financiering van initiatieven mogelijk te maken. Bewonersgroepen moeten zelf in staat worden gesteld inkomsten te generen voor hun initiatieven. Social Impact Bonds stellen wijken in staat zelf de financiering ter hand te nemen en zelf de inhoud van hun project(en) te bepalen. Daar is niet een ambtelijk apparaat of een kostbare welzijnsorganisatie voor nodig. Gemeentelijke sociale beleidskaders perken bewonersinitiatieven in. Bewoners kunnen namelijk heel goed zelf bepalen wat goed is voor hun eigen wijk.
Nog steeds durft de (lokale) overheid de burger niet serieus te nemen. Big Society Leeuwarden is een beleidsnota met een strik, maar geen wezenlijke wijziging van beleid. Daarom blijven bewoners boos, heel boos.
Henk de Vries, publicist Stichting Big Society Nederland
